De Belemniet

Home

Onderwerpen

Producten

Excursiepunten

Contact

Links

Over ons

Sitemap

Tektieten, producten van een meteorietinslag

Deutsche Version Deutsche Version

In grote lijn zouden we tektieten kunnen omschrijven als in de natuur voorkomende glasachtige stenen die in het algemeen het formaat hebben van het grind dat je in zakken in de bouwmarkt kunt kopen. In kleur variëren ze van groenachtig naar bruin tot zwart. In de loop der tijd zijn allerlei theorieën bedacht over het ontstaan van deze tektieten. Tegenwoordig wordt vrijwel zonder twijfel aangenomen dat ze het resultaat zijn van de inslag van grote meteorieten op aarde. Bij die inslag kwam enorm veel hitte vrij en werden klonters gesmolten gesteente en hete dampen hoog in de aardse atmosfeer geslingerd. Door de uiteindelijke zeer snelle afkoeling van het gesmolten materiaal was er te weinig tijd om kristallen te vormen waardoor de glasachtige structuur ontstond. Vergelijk dit maar met glasachtige obsidiaan die na heel snelle afkoeling bij vulkaanuitbarstingen ontstaat. Zowel de tektieten als obsidiaan bestaan voor een belangrijk deel uit kiezelzuur (SiO2). De kleur van de tektieten wordt grotendeels bepaald door de hoeveelheid en oxidatiegraad van het ijzer erin.

Tektieten kennen we in allerlei vormen waarvan er inmiddels enkele tientallen zijn beschreven. Er zijn bijvoorbeeld exemplaren die lijken op knikkers of die enigszins aan een halter doen denken. Ook lensvormige, ovale en zelfs op grote tranen lijkende exemplaren komen voor. Deze vormen zijn voornamelijk ontstaan tijdens de vlucht in min of meer vloeibare toestand in de atmosfeer. Daarbij waren het ronddraaien en de draaisnelheid van de klonters van invloed. Medebepalend voor de vorm is ook het feit dat de voorkant van de klonters grotere hitte kende dan de achterkant.

tektieten
Tektieten - de speld (als maatstaf voor de grootte) is 3 centimeter lang.

In tegenstelling tot meteorieten die overal op aarde neerkomen, worden tektieten maar in enkele gebieden aangetroffen, zogenaamde strooivelden. In die velden is het tijdens de inslag van de meteoriet weggeslingerde materiaal als het ware na een vlucht door de atmosfeer uitgestrooid. Het grootste strooiveld bevindt zich in Zuidoost Azië en Australië. Daarnaast zijn er velden in het oosten en zuidoosten van de Verenigde Staten en het Caribisch gebied, in het westen van Afrika rond Ivoorkust en in Centraal Europa in en rond Tsjechië.

Naast de al eerder genoemde kleine tektieten met het formaat van grind, komen in mindere mate grotere exemplaren voor. Het zwaarste exemplaar uit Afrika weegt ongeveer 80 gram. In het Amerikaanse strooiveld wordt een gewicht van rond 90 gram gehaald. Uit Australië is een exemplaar bekend van meer dan 4 ons terwijl in Zuidoost Azië exemplaren van meerdere kilogrammen gevonden zijn. Van deze laatste exemplaren moet overigens wel gezegd worden dat ze hoogstwaarschijnlijk niet ver of helemaal niet weggeslingerd zijn geweest. Daardoor is hun vorm onregelmatig en zijn ze gelaagd van opbouw. Qua ouderdom kunnen tektieten in het Tertiair en Kwartair geplaatst worden. De Amerikaanse zijn rond 35 miljoen jaar oud, die van Centraal Europa ongeveer 15 miljoen jaar en de Afrikaanse iets meer dan 1 miljoen jaar. De tektieten uit Zuidoost Azië en Australië zijn met bijna 800.000 jaar het jongste. Dat we op aarde geen strooivelden met veel oudere tektieten aantreffen, komt waarschijnlijk doordat die exemplaren in de loop der tijd onherkenbaar zijn veranderd of zelfs helemaal verweerd.

Tekst en foto's: Jan Weertz
© De Belemniet