Afbeelding 1. De kerkhofmuur van Uikhoven met een afwisseling van lagen baksteen met lagen mergel.

In de eerste helft van de 18e eeuw moet er al een muur bij dit kerkhof geweest zijn. Aan de binnenkant van de muur zijn natuurstenen grafkruisen opgesteld die vrijwel allemaal uit de 17e eeuw stammen. We hebben niet verder uitgezocht waar deze kruisen vandaan komen, maar als ze van bij de kerk stammen, dan zou de oude muur ook wel eens uit de 17e eeuw of ouder kunnen zijn. 

Afbeelding 2. Drie scheepsgravures op de kerkhofmuur van Uikhoven. Het gaat hier om een groot schip met een zeil en twee kleinere scheepjes.

Dat scheepsgraveringen in het bovengenoemde gebied nauwelijks te vinden zijn, wil echter niet zeggen dat dit overal het geval is. Zeker als we onze blik op Engeland richten, leren we dat ze daar veelvuldig te vinden zijn. In zijn boek Medieval Grafitti – The Lost Voices of England’s Churches – doet Matthew Champion daar uitgebreid verslag van. Scheepsgraffiti blijkt er op allerlei plaatsen te vinden te zijn op de muren en pilaren van kerken en kapellen. In eerste instantie werden de graveringen vooral in kustgebieden aangetroffen. Daar is hun aanwezigheid niet zo vreemd. Maar toen men verder ging kijken, bleken ze ook op verscheidene plaatsen ver landinwaarts voor te komen. 

Afbeelding 3. Twee scheepsgravures op de kerkhofmuur van Uikhoven, beide met een mast met zeil.

Maar de graveringen van de schepen op de kerkhofmuur bij de Sint-Niklaaskerk in Uikhoven worden nog interessanter als we over het door Champion aangehaalde onderzoek van de historicus John Peake lezen. Deze ontdekte meer dan dertig scheepsafbeeldingen in de kerk van Blakeney in Norfolk, Engeland. Wat zijn verhaal voor Uikhoven zo interessant maakt, is dat het merendeel van de afbeeldingen zich vlakbij de plek van een vroeger zijaltaar (met een lege nis voor een beeld) bevindt dat hoogstwaarschijnlijk ooit – net zoals de kerk zelf – aan Sint Nicolaas was gewijd. Deze link tussen de schepen en Sint-Nicolaas komen we ook bij meerdere andere kerken in Engeland tegen. 

Afbeelding 4. Twee scheepsgravures op de kerkhofmuur van Uikhoven.

Sint Nicolaas kennen we tegenwoordig van het kinderfeest in december. In vroegere eeuwen was hij echter vooral een beschermheilige voor mensen in nood op zee want hij zou ooit tijdens een scheepsreis met Gods hulp een storm tot bedaren hebben gebracht waardoor het schip de tocht overleefde. En dat zou dan de schepen bij de aan Sint-Nicolaas gewijde kerken kunnen verklaren …. …. 

Afbeelding 5. Twee scheepsgravures op de kerkhofmuur van Uikhoven.

Toch is hier het raadsel van de schepen niet mee opgelost. Er zijn namelijk ook veel kerken met scheepsgraffiti die geen duidelijk verband hebben met Sint-Nicolaas of de zee. Maar hoe moeten we de schepen dan verklaren? Hebben ze dan met devotie te maken? Wilden gelovigen een behouden reis voor het verwanten of vrienden op zee of wellicht op de rivier afsmeken? Of wilden ze bedanken voor een behouden thuiskomst? Of waren er nog heel andere redenen? Helaas kunnen de mensen die de gravures ooit gemaakt hebben het ons niet meer vertellen. 

Voor het schrijven van dit item is (in willekeurige volgorde) gebruik gemaakt van de volgende bronnen: 

• Medieval Graffiti: The Lost Voices of England’s Churches door Matthew Champion. Verschenen in 2015 bij Ebury Press, London. 

• Parochiekerk Sint-Niklaas met kerkhof – pagina op de website Inventaris/Vlaanderen is erfgoed - https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/1314 

• Sint-Niklaaskerk (Uikhoven) – Wikipedia - https://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Niklaaskerk_(Uikhoven) 

Nota bene 

Bij de websites uit het bronnenoverzicht gaat het om de versies zoals die op 1 februari 2026 op internet stonden.